Στην πραγματικότητα οι μέρες που το παρακάνουμε και παρά τρίχα δεν λυγίζουμε κάτω απ’ το βάρος της υπερβολής των ίδιων μας των πράξεων, δεν είναι μόνο οι μέρες των γιορτών. Τώρα όμως γίνεται πιο αισθητό και πιο πιεστικό γιατί την εποχή των γιορτών το παρακάνουν όλοι κι αυτό δημιουργεί ώρες-ώρες μια αίσθηση φρενίτιδας.

Τι ακριβώς συμβαίνει; Στις γιορτές αυτές, ο χρόνος μας, η σωματική και η ψυχική μας αντοχή, το πορτοφόλι μας πρέπει (να καταφέρουμε) να αντέξουν πολύ μεγαλύτερα «βάρη» από όλη την υπόλοιπη χρονιά. Πρέπει να κάνουμε πολλά ψώνια, να αγοράσουμε πολλά δώρα, να ανταποκριθούμε σε πολλές κοινωνικές υποχρεώσεις, και, περιέργως να δουλέψουμε και πολύ περισσότερο γιατί μέσα σ’ αυτή τη γενική ατμόσφαιρα πίεσης όλοι –χωρίς να ξέρουμε ακριβώς γιατί- θέλουμε να τελειώσουμε τις δουλειές μας πριν τελειώσει η χρονιά, κι έτσι συσσωρεύονται και οι προς διεκπεραίωση επαγγελματικές υποχρεώσεις. Αν και μπορεί να έχει και την ευχάριστη πλευρά της, η φρενίτιδα των γιορτών πολλές φορές μας φτάνει στα όρια της αντοχής μας. Και παρόλο που το γενικό κλίμα τονίζει την υπερβολή, δεν είναι παρά οι δικές μας συνήθειες που συνεισφέρουν σ’ αυτό. Δουλεύουμε πολύ, ψωνίζουμε πολύ, «τρέχουμε» πολύ ούτως ή άλλως κι αυτό το παραπάνω των γιορτών είναι συχνά η σταγόνα που κάνει το ποτήρι να ξεχειλίσει. Υπάρχει τρόπος να βρούμε μια ισορροπία; Ίσως, αν καταφέρουμε να κατανοήσουμε πώς γίνεται και χάνουμε τον έλεγχο πάνω στις δυο πιο εξαντλητικές δραστηριότητες αυτών των ημερών: τη δουλειά και τις αγορές.

 

Μήπως το παρακάνετε με τη δουλειά;

«Αφού στο κάτω-κάτω οι γιορτές δε μου λένε πολλά πράματα, γιατί να μη δουλέψω;» δικαιολογούν μάλλον αδέξια τον υπερβάλλοντα ζήλο τους όσοι δεν σταματούν τη δουλειά, ξεχνώντας ότι στις γιορτές, όποιου είδους κι αν είναι, εμείς δίνουμε το νόημα και τη μορφή που θέλουμε και ότι, όταν τις περνάμε δουλεύοντας, σημαίνει ίσως ότι δεν ξέρουμε πώς αλλιώς να περάσουμε καλά.

Όλοι έχουμε κατά καιρούς μεγαλύτερη πίεση στη δουλειά, όταν όμως η κατάσταση αυτή γίνεται μόνιμη, κάτι δεν πάει καλά. Οι ίδιοι άνθρωποι που παραπονιούνται «είμαι πολύ πιεσμένος», «έχω ξεχάσει τι σημαίνει αργία και γιορτή» «σχεδόν κάθε σαββατοκύριακο κουβαλάω δουλειά στο σπίτι» είναι συνήθως και αυτοί που μόλις έχουν ένα λεπτό ελεύθερο αμέσως βρίσκουν μια δραστηριότητα για να το γεμίσουν. Αυτή η αντίφαση δείχνει ότι παρά την όποια κούραση ή επιθυμία να έχουμε περισσότερο ελεύθερο χρόνο, να έχουμε στιγμές ηρεμίας π. χ. στις γιορτές, κάτι μέσα μας μάς ωθεί στο να ψάχνουμε συνεχώς το «πιο πολύ…» (δραστηριότητες, εμπειρίες κλπ). Και βέβαια δεν υπάρχει κανένας λόγος να μην το κάνουμε όταν αισθανόμαστε μ’ αυτό τον τρόπο πληρότητα, ικανοποίηση, ευεξία. Όμως δυστυχώς πολύ συχνά συμβαίνει το αντίθετο: μια συγκεχυμένη αίσθηση ότι «κάτι λείπει» και η ανάγκη να διώξουμε την αίσθηση αυτή μας σπρώχνει σ’ αυτό το κυνηγητό. Καμιά φορά τα πράγματα είναι έτσι που η δουλειά είναι το μόνο «μέρος» στο οποίο αισθανόμαστε «στα νερά μας», ενώ ούτε με τους άλλους, ούτε με τον εαυτό μας δεν περνάμε καλά. Τα σημάδια

Έχετε συχνά πονοκεφάλους ή ημικρανίες, μυικούς πόνους. Νιώθετε κούραση αλλά δεν κοιμάστε καλά. Δεν έχετε και πολλή όρεξη για σεξ. Τσιμπολογάτε συνεχώς ή πίνετε ή καπνίζετε πολύ ή όλα μαζί. Ξεχνάτε, δυσκολεύεστε να συγκεντρωθείτε, νιώθετε συχνά τα νεύρα σας τεντωμένα. Οι γιορτές «δε σας λένε τίποτα».Οι δραστηριότητες για ευχαρίστηση γίνονται όλο και πιο λίγες, το ίδιο και οι συναντήσεις με φίλους. Ίσως δεν έχετε και πολλή διάθεση για τέτοια. Αν κάποια απ’ αυτά ή όλα ισχύουν για σας, σημαίνουν μάλλον ότι έχετε χάσει την επαφή με τις επιθυμίες σας και την ευχάριστη πλευρά της ζωής. Και παρόλο που λέτε ότι η δουλειά σας σάς αρέσει, αισθάνεστε συχνά πίεση και άγχος. Αυτό το άγχος όμως, όταν μονιμοποιείται, αρχίζει να γίνεται επικίνδυνο.

Τι να κάνω;

Το πρώτο και σημαντικότερο βήμα είναι η αναγνώριση των παραπάνω σημαδιών σαν ένδειξη ότι «ίσως τελικά δεν μου φτάνει η δουλειά για να είμαι καλά». Από το σημείο αυτό και ύστερα είναι πολλά αυτά που θα χρειαστεί να αναθεωρήσετε, να αλλάξετε, να ξαναβρείτε, να αφήσετε. Αφού μιλάμε όμως για τις γιορτές, το κυριότερο είναι να πείσετε τον εαυτό σας να ξανακαθιερώσει τις αργίες. Ίσως μπορέσετε κιόλας να θυμηθείτε αν σήμαιναν κάποτε κάτι περισσότερο για σας οι γιορτές και τι. Αν δεν υπάρχει κάτι συμπαθητικό να ανακαλέσετε, βρείτε κάτι που θα μπορούσε να αντικαθιστά για σας σήμερα την ευχαρίστηση των γιορτών: μαραθώνιοι ύπνου, βραδιές σινεμά, άσκοπες βόλτες, κυρίως όμως στιγμές χωρίς δουλειά. Αυτό που έχετε ανάγκη είναι να (ξανα)κάνετε τον εαυτό σας εκτός από συνεργάτη και καλό φίλο με τον οποίο αξίζει να γιορτάσετε.

 

Μήπως το παρακάνετε με τα ψώνια (και τα δώρα);

Ποιος δεν έχει νιώσει, έστω και για μια φορά την ανακούφιση και την ευχαρίστηση που δίνει μια (καρποφόρα) εξόρμηση στα μαγαζιά ειδικά μετά από μια δύσκολη μέρα ή όταν «φάγαμε πόρτα» ή αποτύχαμε σε κάτι; Κι επειδή πλέον οι δυνατότητες που έχουμε (πιστωτικές, internet) κάνουν τα ψώνια μια όλο και πιο εύκολη υπόθεση, δεν θέλει πολύ για να το παρακάνουμε, ειδικά βέβαια στις γιορτές. Τις μέρες των γιορτών ακόμη και οι πιο φανατικοί του shopping φτάνουν στα όρια τους, «ξεσκίζουν» τις κάρτες τους, στερεύουν από ιδέες, αισθάνονται την αγαπημένη τους συνήθεια να γίνεται βραχνάς. Τα δώρα προς όλους, τα καινούργια ρούχα, αξεσουάρ, καλλυντικά για να είμαστε «όμορφοι και λαμπεροί» στις γιορτές, τα διάφορα στολίδια και μικροπράγματα για να κάνουμε ατμόσφαιρα στο σπίτι, μοιάζουν απαραίτητα και υπόσχονται στιγμές ευχαρίστησης και απόλαυσης για μας τους ίδιους και τους άλλους. Αν όμως τα βάλουμε κάτω είναι αυτή η ευχαρίστηση τόσο μεγάλη ώστε να αντισταθμίζει το αγχωμένο ψάξιμο, τις ώρες που διαθέσαμε, την αγωνία για τα υπερβολικά έξοδα; Ερώτημα δύσκολο να απαντηθεί, ειδικά από όσους έτσι κι αλλιώς με τις αγορές τους τείνουν να ξεπερνούν τα όρια της λογικής. Μήπως ανήκετε σ’ αυτούς;

Τα σημάδια

Αισθάνεστε μια «όχληση» αν περάσουν έστω και 2-3 μέρες χωρίς να αγοράσετε τίποτα. Τα ψώνια είναι ο αγαπημένος σας τρόπος να περνάτε την ώρα σας και ο μόνος ίσως που σας ευχαριστεί τόσο. Η αγωνία ότι μπορεί να χάσετε την «καταπληκτική ευκαιρία» σας κάνει να είστε διαρκώς σε μια κατάσταση «επαγρύπνησης» να ψωνίσετε πριν είναι αργά. Από κάθε σας αγορά περιμένετε πολλά: «μ’ αυτό το καινούργιο φόρεμα, τo ρολόι, το mp3, την καφετιέρα, το κινητό, το δώρο για τον τάδε, η ζωή μου θα αλλάξει, οι άλλοι θα με βλέπουν διαφορετικά…». Πάρα πολλές -και απατηλές- προσδοκίες που φανερώνουν μάλλον ότι τα ψώνια αναπληρώνουν ένα κενό ή ένα έλλειμμα αυτοπεποίθησης.

Η συνέπεια είναι ότι τελικά τα ψώνια δεν σας ικανοποιούν: «τελικά θάπρεπε να έχω πάρει το άλλο…». Πολλά απ’ αυτά τα αντικείμενα που αγοράστηκαν χάνουν τη γοητεία τους και συχνά στη θέση της ευχαρίστησης έρχεται η κακοκεφιά, οι ενοχές, η μεταμέλεια. Παρόλο που αγοράστηκαν με τόση λαχτάρα μένουν αχρησιμοποίητα, απόδειξη ότι η αγορά τους δεν προοριζόταν να καλύψει μια πραγματική ανάγκη, ούτε καν για ένα δώρο στον εαυτό σας.

Τι να κάνω;

Σκεφτείτε λίγο τι είδους συναισθήματα σας προκαλούν τα ψώνια γιατί (λένε οι ειδικοί) δεν καλύπτουμε όλοι τις ίδιες συναισθηματικές ανάγκες ψωνίζοντας.

 

Αν αισθάνεστε διέγερση και έξαψη με τα ψώνια ανήκετε μάλλον στους «αισθησιακούς» αγοραστές, σ’ αυτούς που αποζητούν τα δυνατά συναισθήματα και τρέμουν τη βαρεμάρα. Αν είναι έτσι, κάντε κάτι για να χαϊδέψετε τις αισθήσεις σας, ειδικά τώρα στις γιορτές. Μαγειρέψτε, φτιάξτε μυρωδάτα γλυκά, απολαύστε το κρεβάτι σας (μόνοι ή ακόμα καλύτερα με παρέα), ανάψτε κεριά, πηγαίνετε στα συνήθως πολύ ατμοσφαιρικά χριστουγεννιάτικα έργα.

 

Αν αισθάνεστε ότι τα ψώνια σας ηρεμούν, είστε μάλλον ανασφαλείς και ψωνίζοντας θέλετε να αποφύγετε τα οποιαδήποτε δυσάρεστα συναισθήματα. Οι γιορτές μπορούν να σας προσφέρουν εναλλακτικές. Επικεντρωθείτε στις επαφές με ανθρώπους που αγαπάτε και που σας κάνουν να νιώθετε οικειότητα και ασφάλεια. Κι ακόμη μια ιδέα: Δηλώστε εθελοντές για κάποια κοινωφελή δραστηριότητα ή οργάνωση, κάτι που μπορεί νασας βοηθήσει να έρθετε κοντά και να ανοιχτείτε σε άλλους μέσα σε κλίμα αλληλεγγύης.

 

Αν πάλι νιώθετε το εγώ σας να αναπτερώνεται με τα ψώνια τότε μάλλον σας λείπει αυτοπεποίθηση και εξαρτάστε πολύ από το πώς σας βλέπουν οι άλλοι. Στην περίπτωση αυτή φροντίστε τον εαυτό σας, με όποιους τρόπους διαθέτετε αρκεί να μην είναι καταναλωτικοί, φροντίστε το σώμα σας (όχι ψωνίζοντας καλλυντικά αυτή τη φορά αλλά περνώντας π.χ. μια μέρα χαλαρής φροντίδας στο σπίτι) και κάντε δώρο στον εαυτό σας για το τέλος της χρονιάς έναν όχι απλώς επιεική αλλά γενναιόδωρο απολογισμό των όσων καταφέρατε και φέτος (χωρίς εκπτώσεις του τύπου «θα μπορούσα καλύτερα»!)

 

Η αμφισβήτηση όλης αυτής της υπερβολής (στις γιορτές ή στην κοινή καθημερινότητα) στη δουλειά, στα ψώνια, στο τρέξιμο θυμίζει πολλές φορές κήρυγμα ηθικής χωρίς ουσιαστικό λόγο. Η δουλειά μπορεί να δίνει μεγάλη ικανοποίηση, τα ψώνια το ίδιο, κάνουν ανθρώπους -έστω και στιγμιαία- ευτυχισμένους, άρα γιατί να μη δουλεύουμε και να μην ψωνίζουμε πολύ; Το πρόβλημα είναι ότι ειδικά ανάμεσα σ’ αυτούς τους ανθρώπους που δουλεύουν και ψωνίζουν πολύ, τα ποσοστά της κατάθλιψης και των συναφών μ’ αυτή διαταραχών είναι ιδιαίτερα ψηλά, πράγμα που σημαίνει, αν μη τι άλλο, ότι αυτό το είδος της ικανοποίησης και της ευχαρίστησης δεν κρατάει για πολύ και δεν «καταχωρείται» μέσα τους. Βασικό χαρακτηριστικό της κατάθλιψης είναι η αίσθηση κενού και όπως φαίνεται το κενό αυτό δεν γεμίζει μόνο δουλεύοντας και ψωνίζοντας.